Mooie boel Paulus, je bent 65, je hebt altijd als geen ander de ‘puls’ een plek gegeven in je muziek, en nu kom je opeens met zo’n quote, wat moeten we daar nou weer mee?
Tsja, ‘de maat’. Wat is dat? ‘De maat’ is wat je hoort als mensen in een zaal gezellig gaan meeklappen met de muziek. Vroeger was er geen maat. Die is uitgevonden rond het jaar 1000. Iemand zong een melodie, en kwam erachter dat het reuze mooi was als een ander er andere tonen bijzong. Maar wannéér precies moest die ander die andere tonen zingen? Toen hebben ze dus ‘de maat’ uitgevonden. Als je je arm regelmatig op en neer bewoog, en kon tellen, dan wist je precies wanneer je je toon moest zingen.
De oude Grieken hadden ook muziek. En géén maat dus. Was hun muziek dan nog niet zo goed, of nog niet zo belangrijk? Niets daarvan! Plato schrijft ergens: “als de muziek verandert, verandert de maatschappij” (dit was als waarschuwing bedoeld!).1 Kan je nagaan hoeveel impact de muziek toen al had, zelfs, of juist zonder maat.
Hoe deden ze dat dan, zonder maat? Ze gebruikten het ritme van de woorden. Neem eens een zin, bijvoorbeeld: “ik heb zojuist m’n automobiel keurig geparkeerd”. Als je een beetje gevoel voor drama en muziek hebt kan je daar een melodietje op fantaseren. Ga nu eens met je hand een maat slaan, en fantaseer nu weer een melodietje. Is dat niet een stukje stijver?
De maat heeft dus een verstijvende functie, die de musicus met allerlei kunst- en vliegwerk weer moet ontstijven. Maat is iets wat we nodig hebben, maar het is een mixed blessing. Als iemand speelt zonder tijdsproportie tussen de klanken is het vreselijk, maar metronomisch spel is ook niet te genieten. ‘Maat’ is best lastig om ongedwongen mee om te gaan. Ik heb ook nog nooit een kind gezien dat van zichzelf gevoel had voor maat. Maat is een aangeleerde zaak, waar velen altijd moeite mee blijven houden.
Waar wil ik heen? Hierheen: als je toch alleen speelt, bepaal dan de klemtoonmomenten in je muziek (die een beetje afstand mogen hebben), en doe tussen die punten lekker ‘Grieks’. Have fun. Enne, verander wat mij betreft gerust de maatschappij.2
- Plato was right. in onze tijd, bijvoorbeeld, ontstond er een nieuw soort muziek, die alleen nog maar op maat en ritme gebaseerd was, laten we het even Rock & Roll noemen. Hordes jongelui werden uit hun lethargie gewekt. “THE RHYTHM!” (J. Lennon). Ouwelui waren geshockeerd. De maatschappij zou nooit meer hetzelfde worden. Overigens begrijp je dat dit verhaal NIET over dat soort muziek gaat, die gedefinieerd wordt door de metronomische puls. ↩︎
- bijvoorbeeld in de richting van meer verdraagzaamheid. ↩︎